3 argumenten Voor én Tegen het Afschaffen van het Nederlandse Koningshuis

door Bas van Steekelenburg Samenleving - Recht & Politiek

Het Nederlandse Koningshuis heeft ouderwetse voorrechten die zij brutaal hebben opgeëist na de val van Napoleon. De voorrechten staan haaks op de democratie en er worden bovendien veel kosten gemaakt door de Nederlandse Staat.

Is het geen tijd om de voorrechten van de Oranjes af te schaffen?
Of is dit een onzinnig maatregel, omdat de Oranjes op een goede manier gebruik maken van hun voorrechten en zo de continuïteit in Nederland bewaken?

De Koninklijke familie heeft geen rechten om te regeren en zijn dan ook niet verantwoordelijk voor regeringsbeleid. Ministers zijn verantwoordelijk voor alles wat de Koning en andere leden van het Koninklijk Huis doen of zeggen (Ministeriële verantwoordelijkheid). De échte macht ligt bij de volksvertegenwoordiging. Rechtelijk gezien heeft het Koningshuis privileges:

  • Voor begrotingen, wetten en Koninklijke besluiten is de handtekening van de Koning vereist (en van de ministers). Wetten worden niet van kracht als deze handtekening ontbreekt. De Koning zou wetten kunnen tegenhouden door te weigeren een handtekening te zetten. Echter, dit gebeurt vrijwel nooit omdat de bij wet geregelde onschendbaarheid in gevaar kan komen.
  • Officiële hoge functies worden benoemd door de Koning zoals ministers, voorzitter van de Tweede Kamer, commissarissen van de Koning en burgemeesters. Dit is geen willekeur van de Koning; alle functies zijn voorgesteld door instituties. 
  • De Koning heeft het recht om door de regering te worden geïnformeerd, de democratische rechtsstaat te bevorderen en het stimuleren van goede besluitvorming. Binnenkamers kan het staatshoofd in onderling overleg met ministers en minister-president kennis van zaken delen. Tijdens kabinetsformatie stelt de Koning binnen de marges van adviezen de (in)formateurs op die vorming van een kabinet stimuleren dat vertrouwen heeft van het parlement. (Arbitrerende functie)
  • De Koning is de voorzitter van de Raad van State. De Koninklijke familie heeft geen stemmen.
  • *update april 2018* Verder is was er een wet op Majesteitsschennis, waar legaal gezien stemrecht kan kon worden ontnomen van een veroordeelde die kritiek uit op het Koningshuis. 

Ondanks de ondergeschikte rol van de Koning(in) aan de ministers, heeft het staatshoofd een rol aangenomen om zich in te zetten voor de bevolking van het Koninkrijk der Nederlanden.

  • De Koning heeft een representatieve taak; hij vertegenwoordigt Nederland bij bezoek van buitenlandse staatshoofden en staatsbezoeken.
  • Samenbindende taak: verbindt mensen en groepen en steunt het werk van mensen en organisaties die een samenbindende rol in onze samenleving hebben.
  • Aanmoedigende taak; de Koning schenkt aandacht aan goede initiatieven in de maatschappij en steunt ontwikkelingen en activiteiten die daarbij van waarde zijn.
  • Meer informatie via Het Koninklijk Huis

Hierover zouden we niet kunnen oordelen, gezien het feit dat het Koningshuis politiek neutraal is. Meningsverschillen tussen Koning en ministerraad worden niet publiekelijk gemaakt; de Koning zwijgt over de inhoud. Het is ook niet bekend op welke partij de Koninklijke familie stemt.

Vooral de ijzersterke reputatie van het Koningshuis (vrijwel geen schandalen), kan ervoor zorgen dat adviezen zwaar kunnen wegen in besluitvorming. 

Elsevier zei het volgende over Beatrix: ‘Beatrix kon als Koningin achter de schermen tamelijk indringend zijn, zeggen Haagse insiders. Zij was jarenlang verreweg de meest ervaren politicus van Den Haag. Ze kende de beleidsstukken vaak beter dan de bewindslieden zelf en confronteerde hen met wat ze van hun voorgangers had vernomen. Niet alle ministers waren opgewassen tegen het langetermijngeheugen van het staatshoofd. Ze hadden geen tegenargumenten of eenvoudig niet het lef om te zeggen: 'Majesteit, ik vind een andere oplossing even verstandig.’

Staatsrechtdeskundige en parlementair historicus Joop van den Berg (PvdA) over Koning Willem Alexander: 'Hij kan gesprekspartners kiezen en onderwerpen aansnijden. Op die manier kan hij mensen mobiliseren. De platte macht vermindert, maar hij wint aan gezag en dus aan invloed.

Alle leden van het Nederlands parlement en gedelegeerden van de Staten van Aruba, Curaçao en Sint Maarten spraken bij de inhuldiging van Willem Alexander als Koning het volgende:  ’Wij zweren (beloven) dat wij Uw onschendbaarheid en de rechten van Uw Koningschap zullen handhaven.' Volgens de Grondwet hadden zij dit niet hoeven doen.

Volgens schattingen kost het Koningshuis jaarlijks tussen de 40 en 80 miljoen euro. Echter, tegenstanders van de Monarchie (Republikeins Genootschap) kwamen op de som van liefst 345,5 miljoen per jaar. Dit werd door de Rijksvoorlichtingsdienst bestempeld als 'giswerk'.

Het Koninklijk huis maakt kosten die vergoed worden door de Nederlandse Staat in de vorm van uitkeringen, onderhoud, beveiliging etc. Ook heeft het fiscale privileges (geen belasting over jaarlijkse uitkering, voordeel bij successiebelasting). 

De hoogte van het vermogen is niet duidelijk (meer informatie lees je hier via Wikipedia).

Nederland is sinds 1848 een gedecentraliseerde eenheidsstaat met als regering de Koning en de Nederlandse raad van ministers (kabinet). 

Hierin dragen ministers verantwoordelijkheid voor uitspraken en het handelen van de Koning. Het volk wordt vertegenwoordigd door een kamer van vertegenwoordigers (Tweede Kamer) en kamer van senatoren (Eerste Kamer). De Tweede Kamer heeft het meeste macht, deze vormt het kabinet en heeft o.a. het recht om wetsvoorstellen in te dienen en op onderdelen te wijzigen. De regering heeft een meerderheid van de Tweede Kamer nodig om wetten te wijzigen en van kracht te laten worden. 


'Het Nederlands Koningshuis moet worden afgeschaft'

De voorrechten van de Koninklijke familie worden opgeheven.



ARGUMENTEN VOOR

1. Onschendbaarheid en voorrechten van de monarchie zijn immoreel en ondemocratisch

De Koninklijke familie heeft andere erfelijke rechten, belastingvoordelen, het volkslied is een lofzang voor de familie en de verjaardag van de Koning wordt even uitbundig gevierd als onafhankelijkheidsdag in Amerika. 

In een volledige democratie is de bevolking soeverein, heeft iedereen gelijke rechten en plichten en alle autoriteit is gebaseerd op de (minstens theoretische) instemming van het volk. Als we een democratie willen waarin iedereen gelijk is, moet het Koninklijk huis worden afgeschaft. 

2. Koningshuis heeft veel teveel macht

De Koning is én het hoofd van de regering én als voorzitter van de Raad van State het hoofd van de belangrijkste adviseur van de regering. Zo speelt de Koning o.a. een een rol bij de formatie van een nieuw kabinet. 
Ook is deze de hoogste rechter in rechtszaken tegen de overheid. Alhoewel de Koning in praktijk minder invloed heeft dan op papier, is het een kwalijke zaak dat iemand zulke vergaande bevoegdheden heeft. Deze kan ook niet worden aangesproken op beslissingen: de minister is voor hem verantwoordelijk. 

3. Minder kosten voor de Nederlandse Staat

Er worden kosten gemaakt door de Nederlandse Staat, terwijl de familie zelf nota bene een enorme rijkdom bezit. De koninklijke familie krijgt een enorme onkostenvergoedingen, waardoor de Nederlandse monarchie de duurste van Europa is. De 39,4 miljoen euro aan uitgaven (2012) overstijgen zelfs die van de Britse koninklijke familie. Tegenstanders van de monarchie kwamen zelf op jaarlijkse kosten van 345,5 miljoen! (via Republikeins Genootschap, 2018) 

Voor deze kosten komt er onvoldoende terug. Geen enkele economische deal kan worden aangewezen aan de betrokkenheid van het Koninklijk huis bij handelsmissies. Deze doen het niet aantoonbaar beter of slechter dan handelsmissies van landen zonder Koning, Koningin, emir, groothertog of keizer. Uiteindelijk draaien enorme deals om de inhoud. De Oranjes weigeren nota bene om interviews te geven in het buitenland. ‘Het ambassadeurschap van de Oranjes kan vervangen worden door een premier.’

ARGUMENTEN TEGEN

1. Koninklijk huis bevordert continuïteit en samenhorigheid voor Nederland

Vergeleken met het staatshoofd zijn de meeste ministers slechts voorbijgangers. Ze kijken slechts een paar jaar vooruit. De Koning overziet decennia en zorgt zo voor rust in een tijd waarop er steeds minder wordt gedacht aan de lange termijn. Er is behoefte aan een persoon die veel van de materie af weet en niet elke termijn weer wordt vervangen. Een Koning verdiept zich in Nederlandse en buitenlandse vraagstukken en heeft zo altijd toegevoegde waarde. 

2. De Koning voegt andere kwaliteiten toe aan de regering

Een lid van de Koninklijke familie wordt in Nederland een leven lang zeer intensief en met de best mogelijke middelen voorbereid op staatshoofd. Zo kan hij genuanceerd en onpartijdig zijn en Nederlanders zo goed mogelijk vertegenwoordigen.

3. Politiek neutraal staatshoofd schept eenheid

Deze staat symbool voor het volk. Nederland heeft meer dan ooit behoefte aan een samenbindende, vertegenwoordigende en aanmoedigende rol van het Koningshuis, omdat ongelijkheid toeneemt en er polarisatie optreedt.

Je hebt zeker wel iets toe te voegen aan deze discussie? Help mee en draag bij!