De 7 Argumenten Tegen een Vrouwenquotum (en 2 Voor)

door Bas van Steekelenburg Samenleving - Economie - Recht & Politiek

Er werken door (onbedoelde) discriminatie nog veel te weinig vrouwen in topposities. Een eerder streven van 30% vrouwen in topposities is in Nederland volledig mislukt, omdat grote bedrijven zich vrijwel niets van dit 'onnodige' vrouwenquotum aantrekken. Daarom komt er in 2021 waarschijnlijk een verplicht vrouwenquotum. 

Slaan we met een vrouwenquotum een flink gat in het glazen plafond? Of zorgen marktmechanismen vanzelf wel voor deze stijging en acceptatie?! Lees meer over deze discussie...

Nee. Wel is er sinds 2015 een wettelijk streefcijfer van minimaal 30 procent vrouwen voor zogenoemde topfuncties: de Raden van Bestuur (RvB) en Raden van Commissarissen (RvC) van grote bedrijven. (Wet: Bestuur en toezicht, 4900 Nederlandse bedrijven voldoen aan de criteria voor grote vennootschappen). 

  • Van alle beursgenoteerde bedrijven haalt niet één de 30%-norm.
  • Wanneer de norm niet wordt gehaald, moeten ze uitleggen waarom. Er zijn echter geen sancties. 
  • Meer dan de helft van de bedrijven legt in het jaarverslag niet uit waarom streven niet wordt gehaald.

Verder eiste minister Bussemaker in 2017 dat er meer vrouwelijke hoogleraren worden aangesteld, omdat stimuleringsmaatregelen te langzaam zouden werken.

Het streefcijfer van ≥30% vrouwen wordt lang niet gehaald:  

  • Momenteel werken vrouwen in 16% van alle topfuncties (2018). In 2014 was dit 10%. 
  • Aandeel vrouwen in Raad van Commissarissen steeg van 9,8% (2012) naar 11,2% (2014) naar 16,2% (mid 2017). 
  • Aandeel vrouwen in Raad van Bestuur steeg van 7,4% (2012) naar 9,6% (2014) naar 11,7% (mid 2017).  
  • Het 30% streven voor vrouwen in zowel de RvC en RvB wordt gehaald door 5,8% van de grote bedrijven (2016).
  • 70% van de Raad van Bestuur (RvB) van grote bedrijven is ‘vrouw-loos’ (mid 2017).
  • 49,5% van de Raad van Commissarissen (RvC) van grote bedrijven is ‘vrouw-loos’ (mid 2017).  

Bedrijvenmonitor Topvrouwen 2017 - Een beetje beter, maar nog lang niet voldoende (Download PDF)
Meer informatie: Topvrouwen in de wachtkamer, Bedrijvenmonitor 2012-2015 (Download PDF)

  • Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in hogere functies in het bedrijfsleven; bedrijven zouden eerder voor mannen kiezen dan voor vrouwen met gelijkwaardige kwalificaties. "Het achterlopende aantal topvrouwen in het bedrijfsleven heeft niks te maken met een gebrek aan aanbod, maar wel met het kijken op de verkeerde plekken” Hans de Boer (voorzitter VNO-NCW). 
  • Er zijn ongelijke situaties op de werkvloer. Mannelijk leiderschap wordt gezien als normaal terwijl er heel anders naar vrouwen in leiderschapsfuncties wordt gekeken (negatieve stereotypering). Er zijn andere vooroordelen en er is sociale isolatie. Een gevolg is dat vrouwen veel meer stress en symptomen van depressies ervaren dan mannen in hoge posities.
  • Vrouwen verdienen gemiddeld minder. 
  • Het aantal vrouwen dat een hogere opleiding heeft genoten neemt steeds meer toe

Een verplichting voor bedrijven om een minimaal een bepaald percentage vrouwen in topposities in dienst te hebben.


'Er moet een verplicht vrouwenquotum voor topfuncties worden ingesteld'

Voor álle grote werkgevers in Nederland.



ARGUMENTEN VOOR

1. Het quotum verbetert de posities van vrouwen en arbeidsmogelijkheden

Met een quotum neemt het aantal vrouwen in topfuncties toe. Dit is o.a. gebleken in landen zoals Italie, Frankrijk, Belgie en Duitsland waar wettelijke quota gelden. 

Hierdoor ervaren organisaties dat vrouwen hun werk mínstens net zo goed invullen als mannen. Zo zal er meer acceptatie optreden waardoor posities van vrouwen en hun arbeidsmogelijkheden verbeteren. 

Het gevolg:

  1. Vrouwen komen zo makkelijker aan een baan die aansluit bij hun kwalificaties en kunnen zich beter volledig ontplooien. Het glazen plafond - de onzichtbare barrière die voor vrouwen bestaat om een topfunctie te bereiken - wordt doorbroken. 
  2. Meer vrouwen in de top vormen een voorbeeld voor andere vrouwen om óók hun potentieel te gebruiken.
  3. Deze organisaties zullen op termijn vanzelf meer vrouwen aannemen, omdat de positie van vrouwen is verbeterd en vrouwen in vrouwennetwerken zoeken. Zo kan het quotum later zelfs weer afgeschaft worden. Nu wordt voor invulling van topfuncties voornamelijk gezocht in mannennetwerken (old-boys netwerk).

2. Economische voordelen voor de werkgever

Vrouwen zijn een onmisbare aanvulling in de top van een bedrijf. Een evenwichtige samenwerking tussen mannen en vrouwen zal ieder bedrijf naar een hoger niveau tillen. 

Een quotum zorgt voor meer differentiatie in organisaties, dat gelinkt is aan betere bedrijfsresultaten. “Bedrijven met meer diverse teams hebben een andere besluitvorming, andere perspectieven, zijn innovatiever en dit zal zich uiteindelijk ook vertalen in de financiële resultaten, hoewel het rechtstreekse verband lastig is aan te tonen", Mijntje Lückerath (Hoogleraar Corporate Governance). Ook dwingt een quotum meer mannen tot uitblinken om posities te verkrijgen, er zijn immers minder posities voor hen beschikbaar. Organisaties met 3 of meer vrouwen in het topmanagement scoren beter op alle graadmeters van bedrijfsprestaties (McKinsey & Company, via United Nations)

ARGUMENTEN TEGEN

1. Verslechtert positie van de vrouw 

Een quotum bevordert de twijfels waarom een vrouw in een topfunctie werkt: vanwege een geforceerd quotum en niet vanwege de kwaliteiten. Wanneer bij selectiecriteria kwaliteiten van secundair belang zijn, komen vrouwen op topposities te werken waar ze incapabel zijn en verlagen zelfs het beeld van vrouwen in topfuncties, waardoor het tegenovergestelde effect wordt bereikt.  Zo’n sentiment is hiernaast vernederend voor vrouwen die zonder quotum een topfunctie hebben verdiend

2. De markt bevordert al de instroom van vrouwen naar topposities

Als bedrijven betere resultaten bereiken met diverse teams, zullen bedrijven automatisch meer vrouwen aanstellen om een maximaal resultaat te bereiken. Door vrouwen niet aan te nemen in topfuncties benadelen ze zich in de markt. De overheid hoeft zich niet te bemoeien met benoemingen bij private bedrijven, omdat de markt het zelf al regelt.

Het aandeel vrouwen in de Raad van Bestuur en Raad van Commissarissen neemt al langzaam toe. 

Aandeel vrouwen in rvb rc 2012tm2017

Bron: Een beetje beter, maar nog lang niet voldoende, Bedrijvenmonitor Topvrouwen 2017, 01-12-2017

    3. Vrouwenquota veroorzaken weerstand en werken niet

    Minister Bussemaker heeft opgemerkt dat er weinig draagvlak is bij Nederlandse bedrijven voor een quotum. Als er geen draagvlak voor is bedenken bedrijven manieren om onder deze verplichte regels uit te komen. Dit gebeurde in het verleden bij bedrijven in Noorwegen waar een verplicht quotum geldt van 40% vrouwen in de top. 

    Om het quotum te ontlopen, verlieten veel Noorse bedrijven de beurs of verplaatsten het hoofdkantoor naar het Verenigd Koninkrijk. Beleggers trokken hun geld terug uit Noorse bedrijven. ‘Bedrijven die als NV in Noorwegen gevestigd bleven, maakten een waardedaling door van 8-15 procent. De aankondiging van de wet in 2002 was voldoende om het rendement op aandelen met 3 procentpunten te doen dalen’ (Econoom Jan Bouwens, 2012). Door het vrouwenquotum steeg het aantal vrouwelijke CEO’s van 2% naar 6%, maar dat is niet meer dan in Denemarken, waar géén quota zijn en nauwelijks beter dan de Verenigde Staten, waar 5% vrouw is. Het quotum op het niveau van commissarissen van 40% werd wél gehaald.

    4. Incapabele vrouwen op belangrijke posities

    • Er zouden in de arbeidsmarkt onvoldoende vrouwen zijn met de vereiste eigenschappen voor topposities (voorzitter VNO-NCW Hans de Boer ontkent dit). In Noorwegen werden zelfs buitenlandse vrouwen aangesteld om tóch de doelstellingen voor quota te halen, omdat de profielen in het eigen land niet te vinden waren.  
    • Vrouwen zouden van nature minder leiderschapseigenschappen hebben. In onze historie hebben uitsluitend mannen leiderschapsfuncties gehad. Vanuit onze biologische programmering zouden mannen geboren zijn om leiding te geven, en meer in oplossingen te denken; vrouwen zouden een meer verbindende en communicatieve rol spelen. Echter, in een complexer wordende wereld is communicatie en het verbinden van mensen misschien wel het aller belangrijkst, en vrouwen zouden leiderschapeigenschappen wel degelijk hebben en toepassen.

    5. Een quotum is wettelijke discriminatie 

    Mannen met gelijke kwalificaties als vrouwen komen niet in aanmerking voor posities vanwege het geslacht. Dat kan beschouwd worden als een vorm van discriminatie. Overigens zou er nu sprake zijn van (onbedoelde) discriminatie naar vrouwen. 

    6. Moederschap houdt doorstroom naar topfuncties tegen

    Als vrouwen ervoor kiezen om kinderen te hebben, zou het niet mogelijk zijn om het moederschap te combineren met een topbaan waar er wordt verwacht veel (>10 uur per dag) en hard te werken. Een commissie constateerde dat 'het Nederlandse moederschapsideaal weinig ruimte laat voor vrouwen met de ambitie een positie aan de top te bereiken.’ Het is discutabel of zoveel Nederlandse vrouwen als een quotum de ambitie en bereidheid hebben om te werken in een topfunctie.

    7. Een bedrijf kan en hoeft niet representatief te zijn voor de samenleving

    Geen van de Nederlandse bedrijven is volledig representatief voor de samenleving en er zou dan ook niet naar gestreefd moeten worden. In sectoren zoals onderwijs, justitie en gezondheidszorg is het aandeel vrouwen dominant. Sebastien valkenberg, filosoof en publicist, schreef er het volgende over in de Volkskrant:

    “Allereerst is diversiteit een boterzacht criterium, want hoeveel verschillende achtergronden erken je? Het wil maar niet duidelijk worden. De ene keer is geslacht een factor van belang, de andere keer ras, en geloof moet ook meetellen. Maar binnen elk geloof heb je ook weer substromingen en die kennen op hun beurt ook weer afsplitsingen. Als je het principe van afspiegeling consequent toepast, moeten die allemaal terug te vinden zijn op de campus.”



    Wil je zelf de cijfers in duiken? Kijk dan eens hieronder in de rapporten over het vrouwenquotum in opdracht van de Rijksoverheid (bron 1&2).  

    Je hebt zeker wel iets toe te voegen aan deze discussie? Help mee en draag bij!