Genetisch gemodificeerd (GMO) voedsel: Argumenten Voor én Tegen | Samengevat.NU

door Bas van Steekelenburg Samenleving - Milieu - Gezondheid & Zorg

Genetisch gemodificeerd voedsel... 

...als ik het hardop uitspreek loopt het water mij nog niet in de mond. Echter, eigenlijk eten we allemaal genetisch gemodificeerd voedsel, alleen zijn we ons daar niet altijd van bewust! Lees verder voor een beknopte samenvatting met informatie en standpunten van de experts op dit ingewikkelde gebied. 

Er worden genetische aanpassingen aan organismes gedaan om wenselijke eigenschappen voor mensen te creëren. GMO heeft uiteenlopende toepassingen en kan in potentie wereldproblemen oplossen. 

Door efficiëntere voedselproductie kunnen GMO’s voedselproblemen oplossen, Malaria kan worden tegengegaan, en het functioneren van genen in dieren en mensen kan beter in kaart worden gebracht wat grote implicaties kan hebben voor het tegengaan van ziekten. In de gezondheidszorg wordt genetische modificatie gebruikt voor de productie van antibiotica en andere geneesmiddelen.  

In Nederland is er een gespecialiseerde regeringsinstelling die zich bezig houdt met de ontwikkelingen, vergunningen en regelgeving omtrent GMO’s: het Bureau GGO van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Bureau GGO werkt in Europees verband samen aan de verdere ontwikkeling van de EU-regelgeving voor genetisch gemodificeerde organismen met bijna 20 nationale en internationale organisaties, met brede toepassingen zoals andere ministeries, onderzoeksinstellingen en bedrijven, commissies, organisaties zoals de WHO, OEC. 

Andere invloedrijke instanties:

  • Commissie Genetische Modificatie (COGEM) adviseert de Nederlandse regering over mogelijke risico's van productie en handelingen met genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) voor mens en milieu.” 
  • Instituut voor voedselveiligheid (RIKILT Wageningen UR); onderzoekt effecten van genetische modificatie op gezondheid, milieu en agrarische sector (via Rijksoverheid).

‘De regelgeving voor genetische modificatie is voornamelijk gebaseerd op internationale regelgeving, in het bijzonder op Europese richtlijnen en verordeningen. Door middel van de regelgeving dient de veiligheid van mens, en milieu gewaarborgd te worden’, via COGEM. 

Voor deze discussie hebben een aantal punten op een rijtje gezet:

  • ‘Voedingsmiddelen die met genetisch gemodificeerde organismen gemaakt zijn en in Nederland worden verkocht, zijn veilig verklaard door de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA), de instantie die het uiteindelijke wetenschappelijke oordeel velt over de dossiers.
  • Als er meer dan 0.9% van een genetisch gemodificeerd ingrediënt in een product zit moet dat op het etiket vermeld worden (via Voedingscentrum). Bij melk, vlees en eieren van dieren die genetisch gemodificeerd veevoer hebben gegeten, hoeft dat niet op het etiket vermeld te worden.
  • GMO’s moeten traceerbaar zijn (Verordening EG/1830/2003, Europese regelgeving).
  • Er moet aan additionele transportwetten worden voldaan (ADR).
  • Bedrijven die vergunningen hebben gekregen om te werken aan GMO’s, moeten verder aan een andere wetgeving en richtlijnen voldoen. 

De besluitvorming ligt uiteindelijk bij de politiek, op nationaal en Europees niveau. 

Uitgebreidere informatie over wetgeving omtrent GMO/GGO’s lees je via COGEM en de Universiteit Wageningen.

De Rijksoverheid stimuleert onderzoek naar toepassingen van genetisch gemodificeerde organismen. Er zijn o.a. subsidies beschikbaar voor biotechnologie. Wel ziet het er op toe dat de veiligheid van mens, dier en milieu niet in gevaar komen. 

Lees meer over het exacte beleid van Rijksoverheid.

Zeer waarschijnlijk wel, en eet je het vaker dan je denkt! Als er genetisch gemodificeerde ingrediënten in het voedsel zitten, staat dit op het etiket. Voedingsmiddelen die met genetisch gemodificeerde organismen gemaakt zijn en in Nederland worden verkocht, zijn veilig verklaard door de  Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA).

De biologische sector maakt geen gebruik van genetische modificatie (via Voedingscentrum, 2017)

Onderstaande informatie komt volledig van de Universiteit Wageningen:

  • Wereldwijd werden in 2010 genetisch gemodificeerde gewassen geteeld op meer dan 140 miljoen hectare. Dat is een oppervlakte bijna zo groot als Nederland, België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en Italië bij elkaar. Deze teelten vinden plaats in zowel ontwikkelde landen als in verschillende grote ontwikkelingslanden. 
  • Binnen de EU vindt nog nauwelijks teelt van genetisch gemodificeerde gewassen plaats. 
  • Er is wel al sprake van grootschalige invoer van genetische gemodificeerde producten zoals soja, maïs en katoen. 
  • In veevoer worden gemodificeerde gewassen al veelvuldig verwerkt. Tachtig procent van de wereldwijd geproduceerde soja - een belangrijke grondstof voor veevoer - is genetisch gemodificeerd.
  • Landbouwdieren worden in Europa niet genetisch gemodificeerd. In verscheidene landen buiten Europa gebeurt dit al wel, maar deze dieren worden nog niet gebruikt voor productie.
  • Modificatie van micro-organismen wordt met name toegepast in farmaceutische doeleinden.

De afkorting GMO staat voor: Genetically Modified Organism (Nederlands; GGO: Genetisch Gemodificeerd Organisme). 

‘Genetische modificatie is het kunstmatig veranderen van het genoom van een organisme op een manier die door voortplanting of natuurlijke recombinatie niet mogelijk is. Bij genetische modificatie worden veranderingen in genen aangebracht of één of meerdere nieuwe genen in het genoom van een organisme ingebracht. Deze genen kunnen afkomstig zijn van dezelfde soort als het organisme, maar er kunnen ook genen van andere soorten gebruikt worden.’ (via COGEM). Dit wordt al toegepast bij micro-organismen, planten en dieren.

Echter, er worden ook andere definities aangehouden. Zo kan het dat verdelingstechnieken zoals CRISPR-Cas9 en Cisgenese - waarbij er geen onnatuurlijke recombinaties van genen tot stand komen, maar wel in laboratoria resistente planten worden veredeld - nog niet zijn toegelaten. 


Verbied GMO-voedsel in de EU

Voeding bedoeld voor consumptie door mensen (dus niet voor dieren).



ARGUMENTEN VOOR

1. GMO heeft grote risico’s voor mens en natuur

Ondanks dat het moeilijk is om aan te tonen dat GMO’s schadelijk zijn, is het nog lang niet duidelijk dat GMO’s onschadelijk zijn. De lange termijn effecten zijn zeer onbekend.

‘Zij (GMO’s) kunnen misschien allergieën veroorzaken of nuttige insecten schaden. Buiten het laboratorium bestaat in theorie een kans dat ggo’s zich vermenigvuldigen en andere gewassen verdringen’ via Rijksoverheid

Eigenlijk zijn de exacte (bij)effecten dus nog verre van duidelijk. Het zalmras AquAdvantage groeit bijvoorbeeld 2 keer sneller dan een niet genetisch gemodificeerde zalm. Hoe weten we zeker dat dit niet tot problemen kan leiden wanneer we deze vis consumeren? Zal dit nooit bij toekomstige generaties tot (groei)problemen leiden? 

Verder kan het nooit 100% worden uitgesloten dat GMO gewassen en dieren zich niet verspreiden. Hier kan het een ecosysteem aantasten of zelfs vernietigen.

2. Biotech maakt boeren nóg afhankelijker van grote bedrijven

Grote bedrijven met enorme researchbudgetten patenteren de gekruisde superieure rassen. ‘Dat patent gaat zo ver dat anderen de nieuwe variëteit niet zo maar mogen gebruiken om verder te veredelen. Hierdoor kunnen de bedrijven die via genetische modificatie een nieuw type ontwikkeld hebben, deze variëteit jarenlang blijven verkopen. En omdat de gemodificeerde soorten vaak uitstekende eigenschappen hebben, willen boeren ze ook graag hebben’ via Universiteit Wageningen. Van deze dominante positie wordt de boer uiteindelijk de dupe.

Een treffend voorbeeld is het Amerikaanse bedrijf Monsanto. Het heeft over een enorme variëteit aan zaadrassen te veel zeggenschap. Zo verbood het boeren oogst te bewaren, hergebruiken, delen en eigen soorten aan te maken. 

3. De smaak van natuurlijk is superieur

De herkomst van producten speelt mee in onze smaakbeleving. Vers geoogste natuurlijke lokale groenten en fruit zullen altijd beter smaken dan gemodificeerde producten.

ARGUMENTEN TEGEN

1. Hogere voedselopbrengsten zijn keihard nodig

Via GMO zijn we in staat beter te voldoen aan de enorme vraag naar (goedkoop) voedsel; de verwachting is dat er in 2050 meer dan 9 miljard mensen zijn. Volgens de Verenigde Naties (VN) moet hiervoor de huidige voedselproductie verdubbelen. GMO’s hebben de volgende voordelen:

  • Hogere voedselopbrengsten. Dit is extra essentieel omdat er minder land beschikbaar zal zijn als gevolg van bevolkingsuitbreiding. Er is bijvoorbeeld al een gouden rijst ontwikkeld dat rijp is aan stoffen voor de aanmaak van vitamine A. Hiermee zou in theorie blindheid als gevolg van een vitamine A-tekort in derde wereldlanden kunnen worden bestreden.
  • Minder voedselverspilling; men kan wenselijke eigenschappen ontwikkelen zoals resistentie tegen plantenziektes en houdbaarheid laten toenemen. Zo zal minder voedsel worden weggegooid.
  • Toegankelijke prijzen: Door de hogere efficiëntie blijven prijzen toegankelijk; ook voor derde wereldlanden.

2. Efficiëntere planten zijn beter voor het milieu

Sterkere gewassen hebben de volgende voordelen voor het milieu:

  • Hogere opbrengsten behoeven relatief minder energie.
  • Resistentie tegen plantenziektes
  • Types GMO-graan zijn resistent tegen ziektes. Hierdoor hoeven er geen/minder gewasbeschermingsmiddelen zoals pesticiden gebruikt te worden, en is er dus minder verontreiniging van ecosystemen en voedsel. Door het gebruik van GMO’s in de USA (sojabonen en maïs) wist men 13 miljoen kilo pesticiden te besparen in 12 jaar. 
  • Door GMO hoeft er veel minder voedsel te worden weggegooid. Het risico op verloren oogsten wordt verkleind en door vruchten vertraagd te laten rijpen wordt de houdbaarheid verlengd. Dit is bv. gelukt bij typen tomaten. 

3. Gezonder en beter smakende vruchten 

Via genetische technologie kan men voedingswaarde van vruchten en groente laten toenemen (bijvoorbeeld in sla), anti-oxidanten toevoegen, verzadigde vetten in kookolie laten afnemen etc. Men kan de smaak en textuur van groente en vruchten genetisch modificeren; zo is maïs zoeter te maken, pepers heter e.d.

4. GMO-voedsel is onschadelijk 

Het Voedingscentrum zegt hierover het volgende: ‘Voedingsmiddelen die met genetisch gemodificeerde organismen gemaakt zijn en in Nederland worden verkocht, zijn veilig verklaard door de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA). 

Bij de beoordeling let de EFSA op veiligheid en gezondheid. Het gentech-product moet minstens even gezond en veilig zijn als het originele product. Dit houdt in dat er geen schadelijke stoffen in mogen zitten. Bovendien mag het niet vaker een allergische reactie oproepen dan vergelijkbare producten.’

Ook een uitvoerig rapport van National Academies of Sciences, Engineering and Medicine in Amerika bevestigt veiligheid op basis van meer dan 1.000 studies en diverse publieke consultaties. (via Voedingscentrum, 2017)

De universiteit van Wageningen onderschrijft dit: ‘Aan de technologie, die het mogelijk maakt de eigenschappen van planten, dieren of micro-organismen heel gericht aan te passen, zitten geen bijzondere nadelen. Wel is het zaak dat de techniek goed gebruikt wordt.’ via Universiteit Wageningen

Je hebt zeker wel iets toe te voegen aan deze discussie? Help mee en draag bij!