5 Argumenten voor meer Kernenergie | 3 tegenargumenten

door Bas van Steekelenburg Economie - Milieu - Buitenland

Volgens het Planbureau voor Leefomgeving (PBL) maakt een tweede kerncentrale de Nederlandse klimaatmaatregelen goedkoper met maar liefst 200 miljoen euro per jaar. Top klimaatwetenschappers publiceerden een open brief waarin ze schreven dat rapport van de Verenigde Naties over de gevolgen van de 1,5 graden opwarming (IPCC rapport) een vooringenomenheid tegen kernenergie heeft. 

Kernenergie komt vrijwel niet ter sprake als maatregel voor het klimaatakkoord en wordt misschien wel structureel benadeeld vanwege valse argumenten en bangmakerij. Of zijn de argumenten tegen kernenergie terecht, gezien de recent enorme ramp van Fukushima in Japan? Lees verder voor een analyse en de argumenten voor en tegen kernenergie.    

Volgens de Rijksoverheid is 10% van de elektriciteit opgewekt via kerncentrales in Nederland en het buitenland (via Rijksoverheid, 2019); 3% komt uit de kerncentrale Borssele.  

Er is één kerncentrale actief in Nederland in Borssele; in 2006 is besloten deze operationeel te houden tot 2033. Omdat er continue maatregelen worden genomen om de veiligheid te verbeteren, was de centrale in 2017 voor 3/4 van de tijd beschikbaar; in 2016 voor 90%. 

In 1997 is de andere kerncentrale van Nederland (in Dodewaard) gesloten. Na de ramp van Fukushima en de financiële crisis is besloten geen 2de kerncentrale is Borssele te bouwen. 

Informatie via Milieu Centraal - Rijksoverheid): 

'Uranium heeft een zware, onstabiele atoomkern en deelt zich bij kernsplijting in twee of meer lichtere atoomkernen. Tijdens die splitsing komt er een grote hoeveelheid energie vrij, die andere uraniumatomen weer aanzet tot kernsplijting. Dat heet een kettingreactie. In een kernreactor houdt een kerncentrale deze kettingreactie onder controle.

In een kerncentrale liggen tienduizenden zogeheten splijtstofstaven van uraniumoxide in een met water gevuld reactorbad. In de staven vinden kernsplijtingen plaats, terwijl er water langs stroomt. De energie die vrijkomt bij kernsplijting is warmte. Het water neemt die warmte op, bereikt een temperatuur van honderden graden Celsius en gaat dan over in stoom. Deze stoom drijft turbines aan die elektriciteit opwekken.

Eén kilogram uranium (U235) levert bijna 23 miljoen kWh elektriciteit op: genoeg om bijna zeven duizend huishoudens een jaar van stroom te voorzien. De energie die uranium in zich heeft, wordt voor ongeveer 30 procent omgezet in elektriciteit (rendement).'  

Bij de stroomproductie in kerncentrales komt geen CO2 en andere broeikasgassen vrij; dit gebeurt slecht bij de bouw en de winning en aanvoer van uranium. 

In de klimaatzaak Urgenda werd door de rechter in 2015 bepaald dat de Nederlandse Staat de uitstoot van broeikasgassen moet terugdringen met 25% in 2020 ten opzichte van 1990. 

De Nederlandse overheid heeft zich gecommitteerd aan de afspraken van het Klimaatakkoord van Parijs. Dit betekent dat men de temperatuurstijging wil beperken tot 1,5 graad en heeft als gevolg dat in 2050 men vrijwel CO2 neutraal dient te zijn.

In het regeerakkoord van Rutte III zijn afspraken gemaakt om een broeikasgasreductie in 2030 van 49% te realiseren. Deze worden ook wel ‘Het klimaatakkoord’ genoemd. 

Onderstaande onderwerpen staan in het akkoord niet ter discussie, wel zijn de te nemen maatregelen nog niet definitief: 

  • 49% CO2-reductie op nationaal niveau t.o.v. 1990
  • Stop op elektriciteitsproductie met kolen, uiterlijk in 2030
  • Een minimumprijs voor CO2 in de elektriciteitsopwekking.

(Via Klimaatakkoord - Rijksoverheid)

Koolstofdioxide is het belangrijkste broeikasgas dat door menselijke activiteiten wordt geproduceerd. 

  • In 2017 was de totale uitstoot uitgedrukt in CO2-equivalenten 13 procent lager dan in 1990.
  • De uitstoot van CO2 was in 2017 net zo hoog als in 1990. 
  • De uitstoot van de andere broeikasgassen (methaan, lachgas en F-gassen) is gehalveerd ten opzichte van 1990. 

(via CBS, 10-09-2018).

Het aandeel van Nederland in de wereldwijde CO2-uitstoot is 0,35% (2018). 

Het aandeel van de grote landen in 2015 is als volgt:

  • China >25% 
  • Verenigde staten 15%
  • India 7%
  • EU 10%

China mag volgens het Klimaatakkoord van Parijs meer CO2 blijven uitstoten tot 2030. Wel probeert China tot die tijd de zogeheten koolstofintensiteit (een maat voor de hoeveelheid uitstoot per eenheid bnp) te verlagen (via Elsevier, 24-11-2018).

Als de CO2-reductie wordt behaald door in 2030 49% minder broeikasgassen uit te stoten tov 1990, scheelt dat een wereldwijde opwarming van 0,0003 graad Celsius (de Volkskrant/Elsevier).

Het 'Energieakkoord voor duurzame groei' is een Nederlandse overeenkomst uit 2013 om betaalbare en schone energievoorziening te verkrijgen. Er is o.a. afgesproken de 5 oudste en inefficiëntste kolencentrales te sluiten. Ook moet 14 procent van de energie in Nederland in 2020 duurzaam worden opgewerkt.

Deze afspraak is gemaakt tussen de overheid en ruim veertig organisaties zoals werkgevers, vakbeweging en natuur- en milieuorganisaties. Lees meer over de doelen voor 2020. 

Volgens Elsevier is dit het duurste naoorlogse project in Nederland, met een geschat kostenplaatje van 107 miljard euro.


‘Stop het taboe op kernenergie’

Zodat kernenergie onderdeel wordt van de duurzame maatregelen voor de energietransitie.



ARGUMENTEN VOOR

1. Goedkope én klimaatneutrale brandstof

Kernenergie is goedkoop. De elektriciteitskosten van kernenergie (inc. kosten bouw en onderhoud) komen op 0,04 tot 0,06 euro per kWh. Dat is ongeveer evenveel als elektriciteitsproductie uit aardgas. Windenergie is op dit moment ongeveer twee keer zo duur; zonne-energie tien keer zo duur.

Hiernaast is de uitstoot van broeikasgassen nihil. Bij de elektriciteitsproductie via kerncentrales komt netto 10 tot 100 keer minder CO2 vrij dan bij energieopwekking uit fossiele brandstoffen. Dat is ongeveer evenveel als duurzame bronnen voor elektriciteitsproductie zoals wind, water en zon (via Milieu Centraal - Rijksoverheid).

In Europa heeft Frankrijk nog veel werkende kerncentrales. Dat kernenergie een goedkope CO2 arme brandstof is, blijkt wel uit onderstaande cijfers:  

In Frankrijk komt 72% van de elektriciteitsvoorziening (anders dan alle energieproductie) uit kerncentrales; in Duitsland 12% (2017). Hierdoor is de CO2 uitstoot per hoofd van de bevolking de helft van Duitsland. Verder betalen de Fransen in vergelijking met Duitsland ongeveer de helft voor energie. 

Door de voordelen voor CO2-besparing is kernenergie de enige realistische manier om de klimaatdoelen te behalen. Duitsland loopt in de energietransitie aanzienlijk voor op Nederland. Het land investeerde 500 miljard euro en is bezig om alle kerncentrales te sluiten. Echter, de CO2 reductie is nihil (zie grafiek): zwaar vervuilende bruinkool- en steenkoolcentrales produceren energie als duurzame bronnen dit niet doen door schommelende opbrengsten. 

CO2 uitstoot Duitsland (Elsevier) 

Kernenergie komt ovoldoende ter sprake in klimaatonderhandelingen omdat er een taboe op heerst. Aan tafel bij de klimaatonderhandelingen zitten bedrijven die belangen hebben bij windmolens en zonne-energie, en politici laten zich bangmaken door activistische argumenten die niet kloppen.     

2. We hebben kernenergie nodig voor de energietransitie

Door kernenergie als basis te nemen voor de energievoorziening kunnen groene alternatieven ontstaan. Meerdere centrales kunnen zorgen voor een constante aanvoer van energie, zodat de sterk fluctuerende opbrengsten van groene alternatieven effectief kunnen worden gebruikt. De opbrengsten van zon- en windenergie zijn weersafhankelijk en variëren dus veel. Juíst in de winter is er de meeste vraag naar energie, maar levert groene energie de laagste opbrengsten. 

Op dit moment is het stroomnet gebaat bij constante-energievoorziening. Omdat energie steeds minder centraal wordt opgewekt - maar op duizenden verschillende plekken die groene energie teruggeven - varieert het stroomaanbod steeds meer

Kolencentrales kunnen door de constante energie-aanvoer ook groene energie mogelijk kunnen maken (maar zijn wel veel vervuilender!)

3. Minder afhankelijk van het buitenland

Doordat uranium voorkomt in rotsen, de bodem en zeewater over de hele wereld, is het makkelijk te winnen. Deze brandstof maakt Nederland minder afhankelijk van politiek instabiele regio's en van Russisch gas. 

4. Het is een veilige energie

Er gelden door de ramp van Tsjernobyl extreem strenge veiligheidseisen waardoor men veel ervaring heeft opgedaan met het professioneel opwekken van energie met minimale risico’s. 

Doordat kerncentrales worden beschermd door een stalen én betonnen omhulsel, kan het de druk tegengaan van de meest ernstige ontsporing en een aanslag met een vliegtuig. Er wordt in Nederland voortdurend aan kansberekening gedaan om de risico’s in te schatten. Zo werd er berekend dat er eens in de 4000 jaar een stormvloed Borselle zou kunnen raken en dus werden er dijkverbeteringen gestart. 

Berichtgeving over nuclaire energie en incidenten worden overdreven. Na de aardbeving en Tsunami van Japan uit 2011 ging 90% van de berichtgeving in Europa over de regio Fukushima, en slechts 10% over de gevolgen van de Tsunami! Bij de ramp van Fukushima concludeerde de VN dat er geen slachtoffers zijn gevallen als direct gevolg van radiatie (United Nations, 05-2012); de Japanse overheid sprak over één dode als gevolg van straling bij een medewerker. De aardbeving maakte 15.000 slachtoffers. Ook kwam er slechts 1/10 van de radiatie vrij in vergelijking met Tsjernobyl. De Wereld Gezondheidsorganisatie concludeerde 2 jaar na de ramp dat de hoeveelheid radiatie zo laag was dat gevolgen voor de gezondheid niet kunnen worden toegewezen aan straling. Men is dus beter in staat rampen tegen te gaan en schade te beperken. 

Het aantal doden per opwekking van 1 terawattuur energie is het laagste van alle energiesoorten (hernieuwbare energie geen onderdeel van de vergelijking). In deze berekening is ook rekening gehouden met kanker gerelateerde doden als gevolg van straling. Bij werkende centrales zijn de risico’s op straling nihil. Volgens het RIVM heeft één jaar buiten de hekken van Borssele staan een stralingsblootstelling die tien keer lager is dan de wettelijke grens.

Doden door opwekking 1 terawattuur energie

Het kernafval is beperkt en wordt al decennialang veilig verwerkt. Borssele produceert per jaar 1,5m3 hoog radioactief (splijtstof). Het kernafval uit de reactor van Borssele wordt opgeslagen in Vlissingen. Dit kernafval heeft hier nog nooit voor een probleem gezorgd (via Wikipedia).

5. In Nederland is weinig ruimte beschikbaar voor windmolens en zonneparken

Nederland is het drukstbevolkte land van de Europese unie gekeken naar inwoners per vierkante meter (dwergstaatjes zoals Monaco buiten beschouwing gelaten). Overal waar gebouwd wordt, is er weerstand van (lokale) belanghebbenden. Voor duurzame energie is vele malen meer land nodig dan een kerncentrale die op een bestaande locatie bijgebouwd kan worden. Om evenveel energie op te wekken als Borssele zijn maar liefst 4.333 ha zonnepanelen nodig.

ARGUMENTEN TEGEN

1. Gevolgen van een kernramp kunnen desastreus zijn

De kans op een ernstig ongeval is relatief klein, maar de gevolgen kunnen enorm zijn

Er waren bij de ramp van Fukushima meer dan 1.300 doden als gevolg van de kernramp en evacuatie waar mensen voor langere tijd niet naar huis kunnen. 170.000 mensen werden geëvacueerd om hen te beschermen tegen radioactieve besmetting (via Internationaal Atoom Energie Agentschap).

In onderzoeken naar de effecten van de ramp op de lucht, voedsel en maritiem leven blijkt dat er vijf jaar later nog steeds verhoogde stralingslevels zijn. Door de complexiteit van de natuur zullen we nooit duidelijk krijgen wat het exacte effect is geweest. Er werd 5 maanden na de ramp helemaal in de zee van Californië een tonijn gevangen die besmet was (via The Guardian). Doordat de vraag naar lokaal Japans geproduceerd eten terug liep vanwege wantrouwen, wordt het land waardeloos (via Institut de radioprotection et de sûreté nucléaire)  

Een ramp is nooit helemaal uit te sluiten. Een modern land als Japan werd volledig overvallen door de natuurramp uit 2011. Ook is het een potentieel doelwit voor terroristen. Een vliegtuig zoals bij de WTC aanslagen kan ook gebruikt worden om in een kerncentrale te vliegen en hackers kunnen inbreken.

2. Geen goede oplossing voor hoogradioactief afval

'Het grootste nadeel van kernenergie is het radioactieve afval uit een centrale, maar ook het afval van uraniumwinning en het sloopafval na sluiting van een kerncentrale. 

Radioactieve straling vormt een groot risico voor de gezondheid. Hoogactief radioactief afval blijft tienduizenden jaren straling afgeven en vormt zo een risico voor duizenden generaties na de onze. Daar is op dit moment geen goede definitieve opslag voor' (via Milieu Centraal - Rijksoverheid).

3. Kernenergie is niet rendabel en kan op korte termijn geen bijdrage leveren  

Volgens een rapport van de MIT (Massachusetts Institute of Technology) zijn de kosten van nieuwe kerncentrales in West-Europa en de VS hoog. Bouwen is hier op dit moment geen aantrekkelijke investering is. Zo werden o.a. de bouw van de kerncentrales ‘V.C. Summer 2&3’ in 2017 gestopt vanwege de grote kostenoverschrijdingen.

De kosten van een kerncentrale zijn enorm: de geschatte kosten van een nieuwe centrale zijn ongeveer 9 miljard euro. Hiernaast wil geen energiebedrijf in Europa alleen de risico's dragen; hierdoor zijn investeringen van overheden cruciaal. Het bouwen van een nieuwe centrale duurt erg lang: bijna 10 jaar. Hier komen nog vaak onvoorziene problemen bovenop met als gevolg vertraging en meer kosten. 

Kortom, de energieopwekking via kernenergie is dusdanig ingewikkeld dat het op korte termijn geen bijdrage kan leveren aan de CO2-doelstellingen. 


Nog niet uitgelezen over kernenergie? Omdat de discussie over kernenergie al jaren wordt gevoerd, is er erg veel over gedocumenteerd. Kijk ook eens in de literatuurlijst voor de gebruikte bronnen :-) en de interactieve ElectricityMap met live CO2-emissie van elektriciteitsconsumptie op de wereld. 

  1. Kosten Energie- en Klimaattransitie in 2030 - Update 2018, Rijksoverheid 
  2. Top Climate Scientists Warn Governments Of 'Blatant Anti-Nuclear Bias' In Latest IPCC Climate Report, Forbes, 29-10-2018
  3. Global Warming of 1.5°C, an IPCC special report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty, IPCC, 2018 
  4. The Future of Nuclear Energy in a Carbon-Constrained World, MIT, 2018 
  5. Wat zegt het MIT-rapport over kernenergie?, Jasper Vis, 03-12-2018   
  6. List of countries by carbon dioxide emissions, EDGAR database (2015)  
  7. Kernenergie: redder in nood of wolf in schaapskleren?, Vandebron, 2018  
  8. Zonder kernenergie lukt het niet, Elsevier, 10-11-2018 (inlog vereist)
  9. Waarom Nederland nooit een kernenergieland werd, NRC, 07-09-2018
  10. Waarom klimaatdoel onhaalbaar en onbetaalbaar is, Elsevier, 21-11-2018 (inlog vereist)
  11. Alles wat u wilt weten over kernenergie in 64 vragen, Elsevier, 09-10-2019 (inlog vereist)
  12. Kernenergie, Milieu Centraal
  13. Straling en kernenergie, Rijksoverheid
  14. Kerncentrale Borssele, Wikipedia
  15. Fukushima Daiichi nuclear disaster casualties, Wkipedia, (19-02-2019) 
  16. Fukushima Daiichi, environmental impact, 2016  
  17. Kernramp van Fukushima, Wikipedia, 19-02-2019
  18. CO2 uitstoot in 2017 gelijk aan die in 1990, CBS, 10-9-2018   
  19. Klimaatakkoord (Rijksoverheid)
  20. It goes completely against what most believe, but out of all major energy sources, nuclear is the safest, Our world in data, 24-07-2017
  21. ElectricityMap

Je hebt zeker wel iets toe te voegen aan deze discussie? Help mee en draag bij!