Zwarte Piet of Witte Piet - Achtergrond discussie inc. argumenten

door Bas van Steekelenburg Samenleving

Is Zwarte Piet de vertegenwoordiging van een onderdanige negerslaaf? Of een handig slim en vrolijk persoon, zwart van het roet, die een verstrooide oude man helpt om kinderen blij te maken? 
Iedereen heeft zijn een eigen interpretatie van de Sinterklaastraditie...  

Lees de argumenten voor- én tegen het veranderen van de Sinterklaastraditie met Zwarte Piet.

Sint Nicolaas - ofwel Sinterklaas - was een bisschop uit Myra Turkije die overleed op 6 december 342. In de 13e eeuw werd het Sinterklaasfeest verspreid door Europa. Sinterklaasaanbidding was een vorm van de verering van katholieke heiligen. In de 15e eeuw zetten de arme mensen hun schoen in de kerk die vervolgens werd gevuld door de rijken.

Omdat Sinterklaas een eeuwenoud feest is, is er - net als bij de meeste tradities - veel veranderd:

  • De armeren zetten in de 15de eeuw hun schoen tijdens Sinterklaas in de katholieke kerk. Deze werd gevuld door de rijken (15e eeuw). 
  • Sinterklaas werd geïnterpreteerd als een beschermheilige, een boeman en een hardhandige pedagoog; nu vooral als een folkloristische kindervriend.
  • In Nederland waren er geen aanwijzingen dat er een donkere knecht bij Sinterklaas hoorde tot 1850. In het boekje ‘Sint Nicolaas en zijn knecht’ door Jan Schenkman werd één donkere man als knecht geïntroduceerd, die later in boekjes Piet wordt genoemd.
  • In de jaren 30 verandert 1 Piet naar meerdere Pieten. 
  • Onder druk van opvoedkundige inzichten verdween in de jaren 80 het dreigende element uit het karakter van de piet, en ook de roe. Het imago werd geïnterpreteerd als een niet zo slimme helper die stoute kinderen de roe geeft en meeneemt in een zak naar Spanje naar een grappige handige kindervriend die snoep strooit uit een zak.
  • Er zijn vrouwenpieten geïntroduceerd.
  • Liederen zijn geïntroduceerd en zijn verdwenen.
  • In 2016 werden kleurpieten geïntroduceerd. In 2017 zijn deze geen onderdeel van de Sinterklaas-vertoning. 
  • Er zijn Witte Pieten en Schoorsteenpieten (met roetvegen). 
  • Zwarte piet is een Ethiopische zwarte slaaf Piter die werd vrijgekocht door de heilige Nicolaas op een slavenmarkt in Myra. 
  • Zwarte piet is een oorspronkelijke schoorsteenveger die van het roet zwart is geworden (maar wel schone kleren heeft).   

Het Sinterklaasfeest wordt voornamelijk gevierd in: Nederland (en de oud-koloniën), België, Luxemburg, Frankrijk, Zwitserland en Duitsland.
Er wordt in ieder land een andere invulling gegeven aan de begeleider van Sint Nikolaas; in de meeste gevallen is het een angstaanjagend en bestraffend persoon; een boeman. 

Vooral in Nederland en België is er de Zwarte Piet die wij kennen. Lees meer over de verschillende invullingen van de knecht via Wikipedia

Sinterklaas Duitsland Der hl. Nikolaus, das Nikoloweibl und die Buttnmandl

Sinterklaas wordt in Duitsland en de Alpenlanden vergezeld door Krampus of Percht

Sommige Nederlanders zien in Zwarte Piet een persoon die een negerslaaf uitbeeldt. Referenties naar een negerslaaf zouden zijn: 

  • Het uiterlijk: de dikke lippen, het kroeshaar en de oorringen 
  • De stoomboot vertegenwoordigt een stoomboot die negerslaven vervoerde in het koloniale tijdperk van Nederland. 
  • Sinterklaas schminkt zich witter om als witte man herkend te worden en Zwarte Piet is erg donker zwart en dus makkelijk herkenbaar als neger.
  • Zwarte Piet heeft een onderdanig karakter en wordt als grappig (en een beetje onhandig) uitgebeeld. Zo kan de autochtone Nederlander om dit stereotype lachen. Deze stereotypering zorgt er voor dat een groep mensen tot een minderwaardige groep mensen wordt weggezet. 

Door de invulling die er aan het Sinterklaasfeest is gegeven, heeft de Universiteit van Leiden onderzocht bij kinderen tussen de 5 tot 7 jaar hoe ze Zwarte Piet ervaren: 

Jonge kinderen associëren Zwarte Piet eerder met clowns en fantasiefiguren dan met mensen met een donkere huidskleur. Ook zijn ze positief over de knecht van Sinterklaas. De kinderen vinden Zwarte Piet aardig, slim en hardwerkend. Wel vond 83 procent van de kinderen Zwarte Piet een 'hulpje'. Slechts een kleine groep denkt dat Piet dom of lui is. Ze zijn zich volgens het onderzoek nauwelijks bewust van zijn kleur. Lees meer hier


'Stop met het Sinterklaasfeest met Zwarte Pieten'

En vier een feest met óók niet-Zwarte Pieten.



ARGUMENTEN VOOR

1. Zwarte Piet is een overblijfsel van slavernij en is racisme 

Zwarte Piet is een verwijzing naar slavernij en het daarmee samenhangende racisme uit het koloniale tijdperk. De referenties zijn:

  • Het uiterlijk; de dikke lippen, het kroeshaar, de oorringen en de zeer donkere huidkleur maken Zwarte Piet makkelijk herkenbaar als neger. 
  • Sinterklaas schminkt zich witter om als witte man herkend te worden. 
  • De stoomboot vervoerde vroeger negerslaven. 
  • Ook het onderdanige karakter; hij wordt als grappig (en een beetje onhandig) uitgebeeld.

Zélfs wanneer je geen gelijkenissen ziet met een negerslaaf, is een Zwarte Piet die zwart is van schoorsteenroet nodeloos kwetsend, omdat een donker persoon wordt gestereotypeerd als onderdanige knecht, minderwaardig en lollig (niet serieus genomen). 

Doordat blanke mensen zelf discriminatie niet of nooit ervaren kunnen ze ook niet oordelen over iets wat als discriminatie wordt ervaren. Blanke mensen profiteren altijd van een ‘wit-privilege’ d.w.z. blanke mensen hebben altijd een bepaald vertrouwen van de bevolking, terwijl niet-blanken zich moeten bewijzen om dit vertrouwen te verdienen. Als donkere mensen het goed doen zijn het Nederlanders, als mensen iets slecht doen distantiëren blanke mensen zich van deze mensen door deze te benoemen zoals ‘Antillianen, Marokkanen etc.’

Een opvatting is dat mensen die Zwarte Piet in stand houden, zich diep van binnen slachtoffer voelen omdat ze in verband worden gebracht worden met racisme. Deze springen in door de verdediging door te zeggen dat dit geen racisme is en sluiten hun ogen voor racisme.  

2. Het Sinterklaasfeest is een traditie die zich aanpast aan de tijdsgeest en opvattingen

Het Sinterklaasfeest is al veelvoudig aangepast. Eerst was er één Zwarte Piet (1850), deze werd vervangen door meerdere Zwarte Pieten (1930), het dreigende element van Zwarte Piet verdween, Zwarte Piet kreeg naast kroeshaar ook gekleurd haar en er zijn vrouwenpieten geïntroduceerd. Sinterklaas was in de 15e eeuw een traditie waar alleen de allerarmsten hun schoen in de kerk zetten en deze werden gevuld door rijken. 

Iedere keer is de traditie aangepast aan de tijdsgeest en opvattingen en is de traditie tóch in stand gehouden. Het is dus tijd om de associatie van de Zwarte Piet met Afrikaanse afstammelingen te verbreken. Er is zelfs een video van een Sinterklaasintocht in 1935 waar uitsluitend witte Pieten te zien zijn. In het buitenland viert men Sinterklaas op hele andere manieren. De traditie kan dus prima aangepast worden.

3. Volgens instituties is Zwarte Piet racisme

Er zijn (onafhankelijke) instituties geweest zoals de rechtbank in Amsterdam en een VN-Comité voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie die hebben geoordeeld dat de Sinterklaastraditie met een uitsluitend zwarte Piet racisme is. Zwarte piet leidt tot negatieve stereotypering van zwarte mensen.

    ARGUMENTEN TEGEN

    1. Zwarte Piet is geen verwijzing naar een neger(slaaf)

    Nederlanders zien Zwarte Piet als iemand die zwart is geworden van het roet van de schoorsteen. Als het verband niet wordt gelegd met een donker persoon, kan Zwarte Piet nooit racisme zijn, en hoeft dit ook niet te worden aangepast. 

    Stel dat er wél wordt uitgegaan van de vertegenwoordiging van een donker persoon door Zwarte Piet:

    2. Zwarte Piet draagt bij aan een positief beeld van donkere mensen 

    • Sommige kinderen zien Zwarte Piet als een grappenmaker en een essentiële hulp die de organisatie voor Sinterklaas regelt. Ze zijn wederzijds afhankelijk van elkaar.
    • Door volwassenen kan Sinterklaas geïnterpreteerd worden als een goedheiligman die in tijden van slavernij opkwam voor rechten van donkere mensen.  

    3. Nederlandse autochtonen hebben zich al voldoende aangepast aan minderheden

    Een veelgehoorde opvatting is dat Nederlandse autochtonen vinden dat zij zich de laatste jaren al genoeg hebben moeten conformeren aan de wensen van minderheden terwijl deze mensen zich onvoldoende conformeren aan de autochtone Nederlanders. Minderheden delen onvoldoende de culturele waardes van de autochtone Nederlanders. Enkele voorbeelden: immigranten die de Nederlandse taal niet spreken, Islamitische mannen die weigeren vrouwen een hand te geven,speciale voorzieningen zoals scholen, gezondheidszorg en gebedshuizen voor minderheden, het verdwijnen van de naam negerzoen. Daarom wordt er gezegd: ‘Deze traditie moet je zo houden’. Deze mensen zijn de aanpassingen van autochtone Nederlanders aan minderheidsgroepen zat.

    Heb je nóg steeds niet genoeg informatie over de Zwarte Pieten-discussie? 
    Door het verhitte debat, hebben zeer veel mensen een bijdrage geleverd aan de Sinterklaas-wikipedia. Lees meer

    Je hebt zeker wel iets toe te voegen aan deze discussie? Help mee en draag bij!